‘Denkende romans’ over mens en cultuur

Literatuur is een vorm van filosofie en filosofie respecteert de wijsheid en levenservaring van de literatuur. Literatuur als een vorm van praktische filosofie over de mens en over de cultuur. In Denkende romans werkt Jeroen Vanheste dit uit aan de hand van bekende literaire werken van twaalf grote schrijvers. Zes daarvan richten zich op de levensvragen en zingeving van de mens, het andere zestal is richt zich op het stellen van een cultuurdiagnose. Vestdijk krijgt een hoofdstuk in de eerste groep als ‘een Hollandse proustiaan’ liefde, idealisme en kunst bij Simon Vestdijk. Eigenlijk vormt Vestdijk met Cervantes en Proust een subgroep. Dit drietal beschouwen het ware leven vooral als een mentale aangelegenheid. Bij hen is de discrepantie tussen ideaal en werkelijkheid tastbaar. Als reactie daarop zijn er twee reacties mogelijk. Terugtrekking uit de wereld, een soort onthechting die ook door Schopenhauer werd voorgestaan. De andere reactie leunt op het actieve scheppende idealisme van Nietzsche, die het creëren van een eigen wereld voorstaat. Bij Vestdijk komen beide reacties voor. Er is in de liefde zowel vluchtgedrag in platonische relaties als ook het scheppen van eigen idealen en waarden.

Als voorbeelden van schrijvers die vooral uit zijn op het stellen van een cultuurdiagnose behandelt Vanheste onder meer Eliot, Dostojewski en Houellebecq.

Jeroen Vanheste, Literatuur en de filosofie van mens en cultuur, DAMON 2017

WvW, 31 maart 2017

Terug omhoog

Nieuwe editie van ‘De laatste deur’

Ruim dertig jaar na verschijning van De laatste deur  is een tweede herziene en uitgebreide editie verschenen in twee delen. Omvang 1400 pagina’s! Het heeft lang geduurd, maar dat had een reden: ‘Mijn uitgever stond al klaar. Vervolgens beging Nanne Tepper zelfmoord. Toen kwam Joost Zwagerman en daarna weer Wim Brands’, verklaart Jeroen Brouwers tegenover Onno Blom. (De Volkskrant, 15 maart) Brouwers noemt het boek ‘autobiografisch’. Het is ontstaan uit zijn eigen leven, nadat zijn ex-geliefde zelfmoord had begaan. In zijn zelfmoordbijbel heeft hij ‘de geschiedenissen van doden beschreven omdat zij in zijn leven zijn geweest.’  Brouwers  vervolgt: ‘Zoals een boek over angst past bij Simon Vestdijk en een boek over geuzen bij Louis Paul Boon, zo past een boek over zelfmoord bij mij.’

WvW, 15 maart 2017

Terug omhoog

Religieuze verwarring

Gerry van der List begint zijn bespreking van de expositie van het schilderij Pentecostés van El Greco in de Nieuwe Kerk in Amsterdam als volgt:

“ ‘Niet hun innerlijke radeloosheid, hun angst of de tweestrijd van hun geweten, neen, de geur der corozas was het veeleer, die hun op hun tocht langs het tierende en deinende volk, de fataalste bedwelming aandeed.’ Dat is nog eens begin van een roman! Even beeldend als ouderwets. De openingsregels stammen dan ook uit een verhaal uit 1937, Het vijfde zegel van de hand van Simon Vestdijk. Het handelt over de confrontatie van Domenikos Theotokopoulos met de katholieke inquisitie in het Spanje van de zestiende eeuw.” (Elsevier, 4 maart 2017)

Het door het Prado Museum in Madrid uitgeleende schilderij is tot 9 april in de Nieuwe Kerk te zien. Het stelt de uitstorting van de Heilige Geest voor, een bijzondere gebeurtenis die met Pinksteren wordt gevierd.

Van der List meldt dat Vestdijk in zijn roman zijn verbeelding de vrije loop kon laten, over het leven van El Greco is immers niet zo heel veel bekend. Verder beschrijft hij het in de vergetelheid raken van El Greco en het feit dat zijn werk later zou dienen als inspiratiebron voor bijvoorbeeld Picasso. En hij bespreekt enkele controverses rond de schilder: had hij een neurotische aandoening of een oogafwijking (zie de uitgerektheid van de lijven van zijn figuren) of was zijn aparte manier van kijken een teken van zijn genialiteit?

Om zijn korte bespreking te eindigen met deze slotalinea:

“Op een of andere manier wist El Greco wel het hemelse en aardse op een bijzondere manier te verbinden. Vestdijk bracht het in Het vijfde zegel zo onder woorden: ‘Hij geloofde niet meer aan God, maar evenmin geloofde hij aan het niet-bestaan van God, omdat zowel het ene als andere hem diep onverschillig liet. Dat schonk hem een grote vrede en hij had wel als apostel willen optreden voor dit nieuwe ongeloof, dat zo troostrijk was en zo vanzelfsprekend.’ “

RJ, 8 maart 2017

Terug omhoog

Podium en Vestdijk

 

Siem Bakker heeft in het tweemaandelijks blad Boekenpost (nr. 148, maart/april 2017) een artikel over de veelbewogen geschiedenis van het literaire tijdschrift Podium (1944-1969). Aandacht is geschonken aan Vestdijk, die een tijdlang redacteur van het progressieve blad was en tussen 1945 en 1956 zelf regelmatig in Podium publiceerde. Veel gedichten verschenen en verschillende romans werden voorgepubliceerd: De andere school helemaal, fragmenten uit De vijf roeiers en De koperen tuin. De redactievergaderingen werden in Amsterdam gehouden. Voor Vestdijk waren ze een mooi alibi om na afloop zijn geliefde vriendin Henriëtte van Eyk te bezoeken. En er te logeren. In het blad schreef Vestdijk in mei 1950 uitgebreid over de novelle Werther Nieland (1949) van Gerard Kornelis van het Reve, een publicatie die bijna door niemand anders toen is besproken. Aan Vestdijk werd een speciaal nummer van Podium aan het begin van de vijfde jaargang gewijd en dat antiquarisch nog wel te koop is.

WH, 28 februari 2017

Terug omhoog

Curieus voetnootje bij Vestdijks muziekessays

Erik van den Berg las het onlangs verschenen Molto moderato, waarin de briefwisseling tussen Simon Vestdijk en Jozef Eijckmans is verschenen. Het zijn slechts veertien brieven in veertien jaar. Gemiddeld één per jaar stelt hij vast in zijn bespreking in Sir Edmund (25 februari 2017). ‘Het bestempelt deze uitgave tot een curieus voetnootje bij Vestdijks Verzamelde muziekessays in tien banden.’ Ook om andere reden, want ‘aan eigengereide visies geen gebrek, wel aan argumenten.’ Aardig om te lezen hoe de heren  ‘soms flink op elkaars tenen staan.’ Drie sterren voor de bij PROMINENT verschenen uitgave.

WvW, 25 februari 2017

 

Terug omhoog

Pagina 2 van 641234...102030...»»

Kalender: Actueel

mei 2017
m D w d v Z Z
« apr    
1234567
891011121314
15161718192021
22232425262728
293031  

Categorieën